Bouw Houten Bok IJlst

1. De historie van de houten bok

 

IJlst kende eeuwenlang een achttal scheepswerven en –werfjes, waar houten schepen van diverse types werden gebouwd, o.a. de bok, een houtgebouwd type praam in diverse afmetingen.

Mede in relatie tot de scheepsbouw ontstond ca. 250 jaar geleden houthandel v/h wed. W.J. Oppedijk in IJlst, begin twintigste eeuw gevolgd door houthandel S.O. de Vries. Vooral Oppedijk was een grote onderneming, met vestigingen op diverse locaties in IJlst, maar ook in Sneek, Den Haag en in de Amsterdamse Houthaven.

Eeuwenlang had IJlst een uiterst gunstige ligging aan het water, daar het transport van mensen, dieren en goederen hoofdzakelijk over het water ging. Dat voordeel veranderde in een nadeel toen het wegverkeer de overhand kreeg en IJlst feitelijk in een isolement kwam te liggen. Eerst in 1965 kreeg IJlst zijn eerste goede wegverbinding naar Sneek.

Ondanks het beperkte grondgebied van de toenmalige gemeente IJlst telde het elfstedenstadje van oudsher enkele tientallen boerderijen en koemelkerijen. Deze boeren en koemelkers hadden hun landerijen veelal liggen nabij de Brekken bij Sneek.

Als gevolg van de ligging aan het water gingen praktisch alle transporten zowel van de houthandels als van de boeren over het water, waarbij in het bijzonder de bok een belangrijke rol vervulde. De houthandels vervoerden hun planken en balken per bok naar timmerlieden en aannemers in de wijde omtrek. Deze timmerlieden en aannemers waren veelal ook aan het water gevestigd, opdat zij niet alleen over het water bevoorraad konden worden, maar ook zelf hun producten weer met een bok naar de klant konden transporteren.

Ook de boeren maakten massaal gebruik van de bok om hun vee in voor- en najaar naar en van de weilanden bij de Brekken te vervoeren. Het hooi werd per bok binnengehaald en de mest werd per bok naar de landerijen gebracht.

De houthandels beschikten veelal over eigen bokken, evenals sommige boeren. Maar vaak werd een bok gehuurd bij een der plaatselijke scheepswerven.

Door de opkomst van de staalbouw werden de houten bokken langzamerhand vervangen door stalen pramen en inmiddels is de bok al weer jaren geleden praktisch volledig verdwenen.

 

2. De bouw van de bok

 

De Stichting Houten Bok IJlst heeft het initiatief genomen de houten bok weer terug te brengen in het IJlster landschap. Onder leiding van bouwmeester / projectbegeleider Johan Prins uit Workum en projectleider Simon Jellema uit IJlst zal de bok in de vorm van een leren & werkenproject gerealiseerd worden.

Voor het benodigde hout zal mede gebruik worden gemaakt van de op de houtzaagmolen De Rat aanwezige kennis. Ook de aankoop en het zagen van het hout voor de benodigde onderdelen zal op houtzaagmolen De Rat met windkracht worden verricht.

Om die reden is er voor gekozen de bok te bouwen op het erf van houtzaagmolen De Rat aan het Sneekerpad te IJlst. Voor de bouw van de bok zal gebruik worden gemaakt van een demontabele helling, welke op het oostelijke deel van het molenerf geplaatst zal worden. Bezoekers van molen en scheepshelling kunnen op deze wijze het hele proces van wateren, zagen, drogen, ver- en bewerken van het hout, alsmede het gehele bouwproces van de bok, op de voet kan volgen.

De aandrijving van de bok zal op milieuvriendelijke wijze gerealiseerd worden; gevaren wordt met gebruikmaking van een elektromotor (fluisterboot).

 

3. Het gebruik van de bok

 

Na de realisering van het project blijft de bok in beheer en onderhoud bij de Stichting Houten Bok IJlst. De bok zal ligplaats vinden in de houtkolk van houtzaagmolen De Rat. De bok wordt vervolgens ingezet voor toeristisch recreatieve doeleinden.

Primair wordt de bok ingezet voor de IJlster stadswandeling.

In relatie tot de komst van de stoomtrein op het traject Sneek – Stavoren, naar verwachting in mei 2011, zal de bok ingezet worden om gasten te vervoeren van het VVV-kantoor in IJlst naar houtzaagmolen De Rat en vandaar naar het Doe- en Kijkcentrum Nooitgedagt IJlst. In samenhang met de stoomtrein zullen meerdere arrangementen ontwikkeld worden.

Het waterrijke IJlst leent zich bij uitstek om vaartochten aan te bieden rond en door IJlst. In het vervolg van dit traject worden meerdere gebruiksmogelijkheden, ook in relatie tot de omliggende plaatsen, nader uitgewerkt.

 

4. Planning

 

Inmiddels is begonnen met de voorbereiding van de bouw van de bok. De daadwerkelijke bouw zal naar verwachting kunnen starten op 1 april 2010. De oplevering van de bok zal plaats kunnen vinden uiterlijk 1 oktober 2011.

 

5. Financiering en uitvoering

 

Financiering van het project vindt plaats door middel van subsidiering en sponsoring door de navolgende instanties/fondsen etc.:

  • Plattelânsprojekten en provincie Fryslân
  • Gemeente Wymbritseradiel
  • Stichting Woudsend Anno 1816
  • Stichting Samenwerkende Bouwbedrijven Friesland
  • Je Maintiendrai Fonds
  • Staatsbosbeheer

 

De houten bok is een Leren & Werken project in samenwerking met:

  • Stichting Hout- en Meubel
  • Sociale Dienst van de gemeenten Sneek en Wymbritseradiel
  • Leren en Werken Fryslân

 

6. Volg de bouw op de voet

 

Voor het project van de bok zal een aparte website worden gebouwd, welke belangstellenden regelmatig op de hoogte zal houden van de laatste ontwikkelingen. Alle wetenswaardigheden zullen in woord en beeld gepresenteerd worden.

Door middel van een op het molenerf aangebrachte webcam zal de site bovendien continue actuele beelden laten zien van de werkzaamheden op de helling.

  

 

IJlst, 16 maart 2010.

Eh

 

 

16 maart 2010

krommers uitzoeken

 

Staatsbosbeheer, heeft als een van de sponsors hout beschikbaar gesteld. Afgelopen week zijn Johan en Simon in Gaasterland geweest voor het uitzoeken van krommers.

 

Woensdag 14 april werd een bezoek gebracht aan molen de Rat door leden van plattelandsprojecten Zuizwest Friesland. Plattelandsprojecten ondersteund financieel ons project. Door bestuurslid Robert Touissant en Edsko Hekman werden de leden uitgebreid geinformeerd,

bezoek gedeputeerde 2

gedeputeerde Jannewietske de Vries, met aan haar zijde, wethouder Gerben Gerbrandy en Simon Jellema

 

Woensdag 19 mei, is daadwerkelijk begonnen met de bouw van de tijdelijke overkapping. Voor de liefhebber is dit allemaal te volgen via de lifecam van de molen. Op onderstaande foto's zijn leermeester Johan Prins en de leerlingen Gerrit, Kelvin en Mohamed druk bezig met de voorbereidingen.

heien palen

gerrit, kelvin en mohamed aan de handhei

 

vloerbalken uitlijnen

johan, gerrit, kelvin en mohamed aan het uitlijnen.